/resources/image/template/step.png
    		Ανακοινώσεις

    Ανακοινώσεις

    http://www.openmind.net.gr/simple-cms/cms_sites/resources/informatique/brain.jpg


    Φιλικη προς τον εγκέφαλο Μάθηση :

    οι 3 βασικές αρχές της.

     

    Η εκπαιδευτική διαδικασία γίνεται φιλική προς τον εγκέφαλο όταν οι δάσκαλοι γίνονται ικανοί να κατανοούν τις τρέχουσες επιστημονικές εξελίξεις στο χώρο των νευροεπιστημων, να μεταφράζουν τα ευρήματα σε πρακτικές εκπαιδευτικές στρατηγικές και να ενσωματώνουν αυτές τις πρακτικές στην καθημερινότητα μέσα στις αίθουσες διδασκαλίας.  Κάθε εκπαιδευτική δραστηριότητα, είτε αυτή αφορά στο διδακτικό σχεδιασμό, στην αξιολόγηση των μαθητων, στη διαμόρφωση του εκπαιδευτικού χώρου , στην διαχειριση συμπεριφορών μεσα στην τάξη μπορεί και πρέπει να ακολουθεί τις αρχές με τις οποίες λειτουργεί βέλτιστα ο εγκέφαλος μας.

    Καθημερινά και με την αρωγή των πλέον σύγχρονων νευροαπεικονιστικών μεθόδων (fMRI, petSCAN) αποκαλύπτονται νεες και σημαντικές πληροφορίες για το πώς ο εγκέφαλος μας αναπτύσσεται, για το πώς ο εγκέφαλος μας βλέπει, ακούσει, αισθάνεται, θυμάται, ξεχνάει.. Το πραγματικό εντυπωσιακό είναι ότι ή γνώση που ήδη έχουμε αποκτήσει σχετικά με το πώς λειτουργουν τα εγκεφαλικά κυκλώματα μάθησης , έρχεται να επιβεβαιώσει τις τεχνικές που απο διαίσθηση χρησιμοποιούν όλοι οι αποκαλούμενοι «καλοι» και «αποτελεσματικοί» δάσκαλοι. Η αποτελεσματική διδασκαλία αυτών των χαρισματικών δασκάλων φαίνεται να βασίζεται σε αρχές όπως:

    • Οι μαθητές πρέπει να αισθάνονται ασφαλείς μέσα στον εκπαιδετυικό χωρο  για να μπορούν να αφοσιώνονται σε αυτό που κάνουν
    • Η αφοσίωση των μαθητών επιτυγχάνεται και διατηρείται ευκολότερα όταν η εκπαιδευτική διαδικασία χαρακτηρίζεται από καινοτομία και ευχάριστες δραστηριότητες.
    • Απαραίτητο στοιχείο το δομημένο πρόγραμμα. Προβλέψιμα σχήματα δραστηριοτήτων μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές να προβλέπουν το επόμενο βήμα της διδακτικής διαδικασίας και να είναι έτοιμοι γι αυτό.
    • Πολυαισθητηριακες εμπειρίες σε εμπλουτισμενα περιβάλλοντα βοηθούν την εγκεφαλική ανάπτυξη.
    • Οι νέες  έννοιες αποκτώνται ευκολότερα όταν συνδέονται με προηγούμενη γνώση και προηγούμενες εμπειρίες.Η επεξεργασία των νέων πληροφοριών με μια πληθώρα τρόπων και με τη χρήση όλων των αισθητηριακών συστημάτων βελτιώνει την ικανότητα της ανάκλησης
    • Κάθε μαθητης είναι μοναδικός και έχει ένα μοναδικό μαθησιακό στυλ, το οποίο ο δασκαλος οφείλει να αναγνωρίζει και να σέβεται

     

    Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι δυναμικός και διαρκώς ανασχηματίζεται  βάσει των εμπειριών του. Υπο αυτήν την έννοια πρέπει  ως εκπαιδευτικοί και γονείς να γνωρίζουμε  πώς ότι κάνουμε ή λέμε- ‘ή ότι δεν λεμε και ότι δεν κάνουμε- επηρεάζει την εγκεφαλική ανάπτυξη των παιδιών μας.  Πολύ απλά η γνωση του πως λειτουργεί ο εγκέφαλος  και της σχετικής βιβλιογραφίας μπορεί να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς κάθε βαθμίδας να κάνουν την εκπαίδευση πιο αποτελεσματική , ενημερώνοντας τους  σχετικά με το  ποιες  στρατηγικές ΒΕΛΤΙΩΝΟΥΝ αλλα και ποιες ΑΝΑΧΑΙΤΙΖΟΥΝ τη μάθηση.

    Σύμφωνα με την τρέχουσα βιβλιογραφία στο χώρος της εκπαίδευσης 3 είναι οι βασικές αρχές – ‘αξονες γύρω από τους οποίους πρέπει να χτίζεται μια φιλική προς τον εγκέφαλο εκπαιδευτική διαδικασία.

    • ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΣΤΡΕΣ & κατασταση χαλαρής εγρήγορσης: Ως δάσκαλοι οφείλουμε να δημιουργήσουμε ένα ασφαλές περιβάλλον για να μειώσουμε την αισθηση του επικείμενου κινδύνου και απειλής που οι μαθητές μας μπορεί να αισθάνονται . Αυτό που θέλουμε να πετυχουμε είναι μια ισορροπία ανάμεσα σε 2 καταστασεις , το αίσθημα της χαλάρωσης απο τη μια (που προκύπτει ως αποτέλεσμα αξάλειψης όποιας αίσθησης κινδύνου)  και της αίσθησης της εγρήγορσης από την άλλη. Από τη μια δηλαδη θέλουμε ο μαθητής να αισθάνεται χαλαρός μέσα στην αίθουσα απαλλαγμένος από κάθε ίχνος στρες, την ίδια στιγμή όμως τον θέλουμε να είναι σε πνευματική ετοιμότητα. Το στρες σε αυξημένα επίπεδα είναι εχθρός της μαθησιακής διαδικασίας και μπορεί να μειώσει σημαντικά την ικανότητα του εγκεφάλου για επεξεργασία, αποθήκευση και ανάκληση.

    Οι πιο σημαντικοί παράγοντες για να επιτευχθεί αυτή η κατάσταση είναι :

    ü  Ένα κλίμα σεβασμού και εμπιστοσύνης ( η αισθηση ότι μπορω να πω αυτό που θέλω , αυτό που σκέφτομαι χωρίς να κινδυνευω να γίνω αντικείμενο χλευασμου)

    ü  Εκπαιδευτική διαδικασία  χαρουμενη αλλά ταυτόχρονα πειθαρχημένη και στοχευμένη

    ü  Οι μαθητές να γνωρίζουν την καθημερινή ατζέντα, προκειμένουν να μειωθούν να τα αισθήματα της αγωνίας και του φόβου του άγνωστου

    ü  Ένα ασφαλες εκπαιδευτικό περιβάλλον ( σωστή θερμοκρασία αίθουσας , κατάλληλοι ήχοι, σωστός φωτισμός και εκπλήρωση βασικών αναγκών)

    ü  Δίνεται χρόνος  για επεξεργασίας των νέων πληροφοριών  - ΔΕΝ ΒΙΑΖΟΜΑΣΤΕ

    ü  Στρατηγικές για αντιμετώπιση καθημερινού στρες είτε αυτό είναι σχολικό είτε εξω-σχολικό

     

    • Από τη ΘΕΩΡΙΑ στη ΔΡΑΣΗ : αυτό πολύ απλά σημαίνει να πάρουμε τις πληροφορίες από τις σελίδες του βιβλίου ή από τον πίνακα της σχολικής τάξης και να τις φέρουμε στη ζωή, να τις κάνουμε πράξη. Το νόημα εδώ εγκειται στο ότι η γνώση έρχεται μόνο μέσα από τη δραση, μέσα από  αυτό που ονομάζουμε βιωματικήμάθηση . Οι νέες πληροφορίες πρέπει να συνδέονται με τις προηγουμενες και να γίνονται κατανόητες μέσα από τη χρήση όλων των αισθητηριακών συστημάτων βλέπω- ακούω- αισθανομαι. Αυτό που πρεπει να κάνουμε ως δάσκαλοι είναι

    ü  Να γνωρίζουμε τις υπάρχουσες γνώσεις και την προηγούμενη εμπειρία των μαθητών. Η γνώση πρεπει να αποτελεί ένα συνεκτικό οικοδόμημα.

    ü  Να παρέχουμε στους μαθητές εμπειρίες – περιπλοκες , διαδραστικές ,  βιωματικες και ιδεες για περαιτερω ερευνα του εκπαιδευτικού αντικειμένου

    ü  Να δίνουμε χρόνο για επεξεργασία- ΔΕΝ ΒΙΑΖΟΜΑΣΤΕ

    • USE IT OR LOOSE ΙΤ: ενεργητική επεξεργασία των πληροφοριών με μια ποικιλία τρόπων προς εξασφάλιση της  παγίωσης των πληροφοριών στην μακρόχρονη μνήμη.

    Προκειμένου οι μαθητές να βγάλουν νόημα από τις νέες πληροφορίες θα πρεπει  να έχουν την ευκαιρία να τις επεξεργαστούν ενεργητικά.  Προκειταί για μια δημιουργική διαδικασία που  ενθαρρύνει τους μαθητές να «αναζητήσουν» , να εφαρμούσουν τη γνώση, να αναπτύξουν και να εκφράσουν δημιουργικές ιδέες σχετικά με τα όσα μαθαίνουν και με αυτόν τον τρόπο βεβαια η μάθηση γίνεται μια απόλυτα ενεργητική διαδικασία.

    ü  Δίνουμε στους μαθητές επιλογές όσον αφορά τους τρόπους με τους οποίους μπορουν να επεξεργαστούν και να μάθουν τις νέες πληροφορίες.  Δίνοντας  επιλογες και καθιστώντας τον μαθητή υπευθυνο για την επιλογή του, αυτόματα μετατρέπουμε την μάθηση από μια κλασικά παθητική διαδικασία (όπου ο δασκαλος αποφασίζει για όλα) σε μια ενεργητική διαδικασία ( όπου ο μαθητης έχει ενεργητικό ρόλο και αποφασίζει τι είδους πχ ασκηση ή εργασία θα κάνει)

    ü  Δίνουμε στους μαθητες μας την ευκαιρία να συνεργαστούν. Η μάθηση δεν είναι ούτε ατομική ούτε μοναχικη διαδικασία.  Η συνεργασία είναι χαρακτηριστικό μιας φιλικής προς τον εγκέφαλο μάθησης, καθώς ενισχύει τις κοινωνικές δεξιότητες και διευκολύνει την αφομοιώση. Όταν τα παιδιά εργάζονται σε ομάδες, αναπτύσσεται το αισθημα της ομαδικότητας, του μοιράσματος, της ευγενους αμιλας και βέβαια ενθαρύννεται ο διαλόγος , η συζητηση και η ανταλλαγή απόψεων.

    Δεμίρη Ναντια

    Msc Brain & Mind Sciences



    «Μια  εικόνα…χίλιες λέξεις» : Ο ρόλος των εικόνων στην ανάγνωση

     

    Έπιασα πριν λίγο καιρό στα χέρια μου το βιβλίο της Ιστορίας που διδασκόμασταν στο Λύκειο  επι εποχής δεσμών,  και αυτόματα αναβίωσα το αίσθημα του πανικού που με κατέκλυζε σχεδόν κάθε φορά που το άγγιζα την εποχή των πανελλαδικών εξετάσεων. Τουλάχιστον διακόσιες σελίδες αποτελούμενες από μικρογραμμένες λέξεις , ασφυκτικά τοποθετημένες η μία δίπλα στην άλλη! Τουλάχιστον διακόσιες σελίδες χωρίς ουτε μία εικόνα! Ούτε μια μικρή γραφική αναπαράσταση, έναν πίνακα, έναν χάρτη, λίγο χρώμα.. Κατάφερα να γράψω 19 στις πανελλαδικές.. αλλά δεν κατάφερα να «γράψω» τιποτα στη μνήμη μου..

    Έχετε αναρωτηθεί ποτέ πόσο διαφορετικό θα ήταν το διάβασμα στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο , αν τα βιβλία μας ήταν απλά… πιο «όμορφα»;

    Δοκιμάστε ένα μικρό νοητικό πείραμα. Κλείστε τα μάτια σας και φανταστείτε πως απολαμβάνετε την αγαπημένη σας κυριακάτικη εφημερίδα. Η ένα αγαπημένο σας περιοδικο. Και τώρα φανταστείτε πώς θα ήταν αυτή η εφημερίδα ή αυτό το περιοδικό , αν δεν είχε εικόνες, χρώματα, πρόσωπα, σχέδια, αριθμούς και σύμβολα.  Αλήθεια, έχετε αναλογιστεί ποτέ γιατί όλα αυτά τα έντυπα υλικά τα οποία χαρακτηριζονται «ψυχαγωγικά», είναι γεμάτα από χρώματα, φωτογραφίες και εικόνες;

    Οι εικόνες & ο εγκέφαλος

    Η δυναμη των εικόνων είναι πραγματικά τεράστια και ίσως ακόμα παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτη.  Οι έρευνες για το ρόλο των εικόνων – οπτικών συμβόλων – στην γνωστική επεξεργασία έχουν αρχίσει εδώ και αρκετές δεκαετίες. Το 1970 δημοσιεύτηκε μια έρευνα στο περιοδικό Scientific America, η οποία αφορούσε σε ένα μνημονικό έργο. Η έρευνα στην ουσία έδειξε ότι η μνήμη μας  (δηλαδή η ικανότητα ανάκλησης) είναι σχεδόν τέλεια , όταν καλούμαστε να ανακαλέσουμε εικόνες. Πιο συγκεκριμένα ,κατά τη διάρκεια της έρευνας παρουσιάζονταν στους συμμετέχοντες μια σειρά από εικόνες- φωτογραφίες σε διαφάνειες , και η ικανότητα ανάκλησης των συμμετοχόντων  έφτανε στο επιπεδο του 90%.  Παρόμοιες έρευνες υποδεικνύουν κάτι ακόμα πιο ενδιαφερον, ότι όσο πιο ΕΝΤΟΝΕΣ είναι οι εικόνες (πιο έντονα χρώματα, πιο ζωηρές και εντυπωσιακές αναπαραστάσεις) η ικανότητα αναγνώρισης- ανάκλησης αυξάνεται σημαντικά, φτάνοντας μέχρι και το 98% ! Έκτοτε τέτοιου είδους έρευνες επαναλαμβάνονται συχνά, επιβεβαιώνοντας τα αρχικά δεδομένα.

    Ο λόγος για τον οποίο οι εικόνες αξίζουν όσο χίλιες λέξεις είναι γιατί εκμεταλλεύονται μια πληθώρα εγκεφαλικών μας ικανοτήτων. Τι σημαίνει αυτό; Η επεξεργασία των εικόνων , προϋποθέτει την ταυτόχρονη  διέγερση αρκετών  περιοχών στον εγκεφαλικό μας φλοιό. Αυτή η πολλαπλή διέγερση συμβαίνει, επειδή τα στοιχεία προς επεξεργασία και η αποκωδικοποίηση που πρέπει να γίνει στον εγκέφαλο όταν «κοιτάζει» μια εικόνα είναι πολλά : προσανατολισμός, χρώμα, μορφή, διάσταση, φαντασία. Ίσως αυτός είναι ο λόγος που  οι εικόνες πολλές φορές αποδεικνύονται πιο δυνατές ή πιο αποτελεσματικές επικοινωνιακά από ότι οι λέξεις. Γιατί πυροδοτούν έναν καταρρακτη εγκεφαλικών και γνωστικών διαδικασιών , πραγμα που έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της δημιουργικής σκέψης και μνήμης.

    Οι Εικόνες στην εκπαίδευση

    Δεν είναι τυχαίο ότι τα πρώτα μας βιβλία, αυτά που μας διάβαζαν οι γονείς μας προτού πάμε σχολείο , αλλά και τα πρώτα μας εκπαιδευτικά βιβλία στο δημοτικό , ήταν γεμάτα από εικόνες. Γιατί;

    • Οι έρευνες με βρέφη μας δείχνουν ότι έχουμε μια έμφυτη προτίμηση σε έντονα σχέδια, εικόνες και πρόσωπα. Τα παιδικά βιβλία με αυτόν τον τρόπο γίνονται πιο «θελκτικά» προς τους μικρούς αναγνώστες τους.
    • Γιατί μια ιστορία μπορεί να ειπωθεί απλά και μόνο με τη χρήση εικόνων χωρίς τη διαμεσολάβηση γραπτού κειμένου
    • Γιατί το παιδί μαθαίνει να συνδυάζει τις εικόνες με τους ήχους – λέξεις
    • Γιατί  οι εικόνες σπάνε τη μονοτονία ενός γραπτού κειμένου, και δρουν ως «τόποι ξεκούρασης» για τους αναγνώστες που κουράζονται εύκολα.
    • Γιατί οι εικόνες βοηθάνε τον αναγνώστη να κάνει συνειρμούς, να χρησιμοποιήσει τη φαντασία του και με αυτόν τον τρόπο να δημιουργήσει τις δικές τους νοητικές εικόνες
    • Γιατί  μετατρέπουν την ανάγνωση από μια κουραστική , μονότονη και γραμμική διαδικασία, σε μια ευχάριστη και δημιουργική δραστηριότητα κάνοντας χρήση τόσο του αριστερού – λογικού, όσο και του δεξιού – καλλιτεχνικού ημισφαιρίου μας.

    Δυστυχώς όμως τα περισσότερα μαθητικά ή ενηλικα  εκπαιδευτικά συγγράματα– σε αντίθεση με τα παιδικά βιβλία - δεν καλλιεργούν αυτήν την φυσική μας ικανότητα και προτίμηση να χειριζόμαστε και να επεξεργαζόμαστε εικόνες.  Τα περισσότερα είναι μονότονα και άχρωμα. Και αυτό ίσως σε κάποιο βαθμό βασίζεται σε κάποιες εσφαλμένες πεποιθήσεις που στοιχειώνουν την κοινωνία μας και κατ΄επέκταση και τον χώρο της εκπαίδευσης, όπως πχ την υπερβολική σημασία που δίνουμε στις ΛΕΞΕΙΣ η την άποψη ότι οι εικόνες και τα χρώματα είναι επικοινωνιακά σύμβολα παιδικά και άρα ανώριμα και ασήμαντα.

    Είναι μάλλον καιρός να συνειδητοποιήσουμε είτε ως εκπαιδευτικοί, είτε ως γονείς ότι είναι πολύ σημαντικό να μάθουμε στα παιδιά να «σκέφτονται» με εικόνες. Τα σχολικά εγχειρίδια έχουν ήδη αρχίσει να προσαρμόζονται προς αυτήν την επιταγή και γίνεται μια φιλότιμη προσπάθεια και η όλη εκπαιδευτική διαδικασία σε σχολεία και πανεπιστήμια να γίνει περισσότερο «φιλική» προς τον οπτικό και δημιουργικό μας εγκέφαλο.


    Γυμναστική Εγκεφάλου

    Σκεφτείτε  τον εαυτό σας να  ξαπλώνει σε μια ωραία παραλία και να απολαμβάνει τους ήχους  της θάλασσας και του καλοκαιριού…. Διαβάζετε ένα λογοτεχνικό βιβλίο, ή αποφασίζετε να παίξετε χαρτιά με την παρέα σας ή ακόμα και να το ρίξετε στο κολύμπι! Πώς θα σας φαινόταν αν μαθαίνατε ότι όλες οι παραπάνω δραστηριότητες αποτελούν έναν πάρα πολύ ευχάριστο και αποτελεσματικό τρόπο να … γυμνάσετε τον εγκέφαλο σας?

    Πριν κάποια χρόνια δεν δίναμε και ιδιαίτερη έμφαση στην έρευνα γύρω από τα γηρατειά… ίσως έχει να κάνει με την ανθρώπινη ματαιοδοξία και το σύνδρομο του Ντόριαν Γκρέυ, που μας θέλει να ονειρευόμαστε ότι είναι δυνατόν να μείνουμε πάντα νέοι… Τα τελευταία χρόνια όμως τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Τα ολοένα αυξανόμενα κρούσματα ανοικών παθήσεων στους ηλικιωμένους μας ανάγκασαν να στρέψουμε τα επιστημονικά μας φώτα προς την λεγόμενη «τρίτη ηλικία» με στόχο την επίτευξη ενός όσο το δυνατόν ποιοτικότερου βιοτικού και νοητικού επιπέδου . Εδώ και αρκετά χρόνια οι επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων ενδιαφέρονται να δουν πώς μπορούμε να κρατήσουμε τον εγκέφαλο μας υγιή και διαυγή για όσο τον δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

    Οι επιστημονικές μελέτες φαίνεται να επιβεβαιώνουν το λαϊκό ρητό «αν το αφήσεις… σε αφήνει» (αγγλιστί: use it or loose it).   Όσον αφορά στην  εγκεφαλική μας ευδαιμονία, αυτό πολύ απλά σημαίνει , ότι  αν θέλουμε να είμαστε  υγιείς νοητικά στην ενήλικη ζωή μας , θα πρέπει να θυμόμαστε ότι όπως κάθε άλλος μέρος του σώματος μας , έτσι και ο εγκέφαλος μας προκειμένου να διατηρηθεί σε φόρμα, απαιτείται  εξάσκηση.

    Ο εγκέφαλος μας , ο βασικός ελεγκτής και ρυθμιστής κάθε λειτουργίας μας, είναι ένα εξαιρετικά πολύπλοκο όργανο,  το οποίο αποτελούμενο από ένα δισεκατομμύρια νευρώνες και ακόμα περισσότερες συνάψεις ( συνάψεις είναι τα σημεία που οι νευρώνες επικοινωνούν μεταξύ τους) , «παράγει» κάθε ανθρώπινη σωματική και ψυχολογική δραστηριότητα.  Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες ιδιότητες του εγκεφάλου μας  , είναι αυτή της «πλαστικότητας».  Η πλαστικότητα αναφέρεται στην ικανότητα  του  εγκεφαλικού μας φλοιού , να αναδιαμορφώνεται ασταμάτητα, ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχεται από το περιβάλλον.  Και αυτό πολύ απλά σημαίνει ότι το περιβάλλον είναι αυτό που σε μεγάλο βαθμό καθορίζει το πώς θα εξελιχθεί ο εγκέφαλος μας.  Οι εμπειρίες μας , δηλαδή το σε τι είδους ερεθίσματα εκτίθεται ο εγκέφαλος μας (οπτικά, απτικά, ακουστικά, οσφρητικά, κιναισθητικά)  καθημερινά από τη στιγμή της γέννησης μας, επηρεάζουν την φυσιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου μας και κατ΄επέκτασιν τη νοητική μας υγεία. Για να γίνει κατανοητό πόσο σημαντική είναι η επίδραση του περιβάλλοντος στην νοητική μας ανάπτυξη, σκεφτείτε το εξής : αν ένα παιδί δεν εκτεθεί σε «γλωσσικά ερεθίσματα» μέχρι τα 8-9 έτη της ηλικίας του, είναι πολύ πιθανό ότι δεν θα μπορέσει ποτέ να αποκτήσει φυσιολογικό λόγο.  Πέρα απ΄αυτά , η εμπειρία και ένα πλούσιο σε ερεθίσματα περιβάλλον  είναι παράγοντες που προκαλούν νευρωνική αναγέννηση στον ιππόκαμπο (μια περιοχή στον εγκέφαλο μας που μεταξύ άλλων είναι υπεύθυνη και για μνημονικές διαδικασίες ) και κατά την ενήλικη ζωή, αντισταθμίζοντας έτσι σε μεγάλο βαθμό την νευρωνική απώλεια  που φυσιολογικά συμβαίνει καθώς μεγαλώνουμε.

     

    Πιο συγκεκριμένα, οι έρευνες στο χώρο των νευροεπιστημών δείχνουν ότι η νοητική μας διαύγεια κατά την ενήλικη ζωή μας , εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την «εκπαίδευση» που παρέχουμε στον εγκέφαλο μας και από τον τρόπο ζωής μας.  Καθημερινώς δημοσιεύονται έρευνες σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά , που ενισχύουν την άποψη ότι κάποιες μικρές καθημερινές ασχολίες , μπορούν να προστατέψουν τον εγκέφαλο μας από  την όποια έκπτωση των νοητικών λειτουργιών επέρχεται με το πέρας της ηλικίας μας.

    • Διάβασμα λογοτεχνικών βιβλίων
    • Επίλυση σταυρόλεξων, Sudoku
    • Παιχνίδια όπως σκάκι, αλλά και πρέφα , μπιρίμπα ή άλλες ομαδικές δραστηριότητες και παιχνίδια όπως το taboo  ή παντομίμα κ.α.
    • Παιχνίδια φαντασίας (π.χ. σκεφτείτε 10 εναλλακτικές χρήσεις για ένα συνηθισμένο αντικείμενο, όπως ένα κουτί σπίρτα , ένα τούβλο, έναν σωλήνα!)
    • Κάθε είδους καθημερινή σωματική δραστηριότητα, από το απλό περπάτημα μέχρι το κολύμπι και το χορό
    • Η έντονη κοινωνική ζωή, η συνδιαλλαγή και επαφή με ανθρώπους
    • Η τήρηση ημερολογίου , που αποτελεί και έναν πολύ επιτυχημένο τρόπο ενδυνάμωσης της μνήμης
    • Ασκήσεις χαλάρωσης για μείωση άγχους

    Όλα τα παραπάνω αποτελούν δραστηριότητες που πολύ εύκολα κανείς μπορεί να εισαγάγει στην καθημερινότητα του. Χωρίς κόστος, και με ελάχιστο χρόνο, ευχάριστα και δημιουργικά , μπορούμε να εξασφαλίσουμε ένα υγιές ΝΟΗΤΙΚΑ μέλλον... Μην το καθυστερείτε... πάρτε τους φίλους σας τηλέφωνο να συναντηθείτε για ομαδικά παιχνίδια, βγείτε έξω να περπατήσετε, γράψτε στο ημερολόγιο σας, μετρήστε ανάποδα από το 100 μέχρι το ένα, σκεφτείτε 10 εναλλακτικές χρήσεις για ένα συνηθισμένο αντικείμενο (πχ ένα τούβλο!), διαβάστε αυτό το άρθρο ανάποδα… δοκιμάστε το!

     
    http://www.openmind.net.gr/simple-cms/cms_sites/resources/informatique/mathites-taksi.jpg

    Η Ανάγνωση βελτιωνει εγκεφαλικές λειτουργίες!

    Η εκμάθηση της ανάγνωσης είναι μια σημαντική ικανότητα που αποκτούν τα παιδιά στη σχολική ηλικία. ΕΚτος του ότι μέσω αυτής τα παιδιά αποκτούν πληροφορίες και ακαδημαικές γνώσεις, η ανάγνωση φαίνεται να εξασκεί, να τροποποιεί και να βελτιώνει σημαντικά πολλές λειτουργίες του εγκεφάλου.

    Σε μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα ο Dr. Dehanae και οι συνεργάτες του συνέκριναν την εγκεφαλική λειτουργία ενηλίκων που ξέρουν να διαβάζουν με ατομα που δεν είχαν μάθει ποτε να διαβάζουν (οι συμμετέχοντες ήταν από τη Βραζιλία και αυτό γιατί το εκπαιδευτικό συστημα δεν καθιστα υποχρεωτική την πρωτοβάθμια εκπαιδευση). Οι συμμετεχοντες εξομοιωθηκαν αναφορικά με τους κοινωνικο-οικονομικους παράγοντες, ώστε να μην επηρεάσει τα αποτελεσματα της έρευνας ο συγκεκριμένος παράγοντας.

    Στη μελέτη χρησιμοποιηθηκε μαγνητική λειτουργική τομογραφία (fmri) για να μετρηθει η εγκεφαλική λειτουργία ενηλικών την ώρα που εκτελούσαν έργα όπως ανταπόκριση σε προφορικό λόγο , ανταπόκριση σε γραπτο λόγο και κάποια άλλα οπτικά έργα μνήμης.

    Τα αποτελεσματα έδειξαν ότι οι εγκεφαλικές περιοχές που είναι υπεύθυνες για την επεξεργασία οπτικών πληροφοριών ήταν σημαντικά πιο ενεργοποιημένες στα άτομα που ήξεραν να διαβάζουν σε σχέση με αυτά που δεν είχαν μάθει να διαβαζουν. Επίσης οι ικανότητες ακρόασης- ακοής ήταν πολύ καλύτερες στην ομάδα των ατόμων που ήξεραν να διαβάζουν, και πιο συγκεκριμένα οι συμμετέχοντες αυτοί ήταν πολύ πιο ακριβείς και γρήγοροι στην αντίληψη του λόγου.

    Το εύρημα είναι σημαντικό. Δεν είναι τυχαίο ίσως οτι τα παιδιά που έχουν προβλημα στην ανάγνωση παρουσιάζουν συνληθως  προβλήματα και σε  άλλα μαθηματα στο σχολείο.

    Αν η ικανότητα ανάγνωσης βοηθά στην ενδυναμωση περιοχων που ειναι υπευθυνες για την ακοη και την παρατηρηση , οι μαθητες που δυσκολευονται να διαβασουν ισως εχουν προβληματα στον να παρακολουθησουν ακουστικα το δασκαλο ή γενικότερα να  ακουλουθησουν ακουστικες οδηγιες.
    Εξίσου και ίσως ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι τα άτομα με τις χαμηλές επιδόσεις, βελτίωσαν τις εγκεφαλικές τους λειτουργίες αφού μπήκαν σε πρόγραμα εκμάθησης ανάγνωσης. Βελτιώθηκαν οι οπτικο-αντιληπτικές τους ικανότητες, οι ακουστικές τους ικανότητες και μια σειρά από άλλες γνωστικές ικανότητες.
    http://www.openmind.net.gr/simple-cms/cms_sites/resources/informatique/foitites.jpg

    Αποτελεσματική Μάθηση

    Ολο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια γίνεται λόγος για το πώς θα μπορούσε η εκπαιδευτική και μαθησιακή διαδικασία να γίνει πιο αποτελεσματική.  Ζώντας οι ενήλικες μέσα σε μια εποχή άγχους , ταχύτητας και πίεσης φαίνεται  άθελα μας να έχουμε μεταφέρει αυτά τα στοιχεία και στην καθημερινότητα των παιδιών μετατρέποντας για αυτά την μαθησιακή διαδικασία σε έναν αδιακοπο και συχνά αφόρητο αγώνα δρόμου.

    Είναι η μάθηση συνώνυμο της «ταλαιπωρίας»; Οχι. Μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να απαλλαγούν απο το άγχος και να βιώσουν τα πλεονεκτήματα μιας αποτελεσματικής μάθησης; Ναι. Είναι εύκολο; Οχι, δεν είναι ευκολο γιατί η μάθηση είναι μια διαδικασία που υπάγεται σε έλεγχο που ξεπερνά τα στενά οικογενειακά όρια, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι απαιτεί μια συζήτηση και μια αναμόρφωση σε βαθύτερα και θεσμικά θέματα .

    Πότε όμως η μάθηση είναι αποτελεσματική; Όταν στα πλαίσια μιας εκπαιδευτικής διαδικασίας  πετυχαίνει τους στόχους της. Την κατάκτηση πληροφοριών, την ενίχυση της περιεργειας για περισσότερη γνώση, την παροχή ισχυρών συναισθηματικών εργαλείων για την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη του ατόμου.

    Οι διεπιστημονικές πλέον ερευνες από τον χώρο της εκπαίδευσης και τα δεδομένα των νευροεπιστημών, φαίνεται να αποκαλύπτουν σιγα σιγά  τον ιδανικό τρόπο με τον οποίο ο εγκεφαλος μαθαίνει.  Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι δυναμικός και διαρκώς ανασχηματίζεται  βάσει των εμπειριών του. Υπο αυτήν την έννοια πρέπει  ως εκπαιδευτικοί και γονείς να γνωρίζουμε  πώς ότι κάνουμε ή λέμε- ‘ή ότι δεν λεμε και ότι δεν κάνουμε- επηρεάζει την εγκεφαλική ανάπτυξη των παιδιών.  Πολύ απλά η γνωση του πως λειτουργεί ο εγκέφαλος  και της σχετικής βιβλιογραφίας μπορεί να βοηθήσει εκπαιδευτικούς και γονείς να κάνουν την εκπαίδευση πιο αποτελεσματική , ενημερώνοντας τους  σχετικά με το  ποιες  στρατηγικές ΒΕΛΤΙΩΝΟΥΝ αλλα και ποιες ΑΝΑΧΑΙΤΙΖΟΥΝ τη μάθηση.

    Προσπαθώντας να συνοψισουμε τα υπάρχοντα δεδομένα θα μπορούσαμε να πούμε ότι φαίνεται να υπάρχουν κάποιοι βάσικοι άξονες γυρω από τους οποιους πρέπει να χτίζεται μια αποτελεσματική εκπαιδευτική διαδικασία.

    1.Δημιουργία κατάλληλου εσωτερικού περιβάλλοντος:

    Υπάρχει ιδανικό επίπεδο «εσωτερικής ετοιμότητας» για την μάθηση; Όπως και για κάθε άλλη δραστηριότητα έτσι και για την μάθηση υπάρχει ένας «χρυσός κανόντας» σχετικά με την εγκεφαλική, οργανική και ψυχολογική κατάσταση στην οποία πρέπει να βρίσκεται κάποιος για να μάθει αποτελεσματικά. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να είναι αγχωμένος. Σε καμία περίπτωση δεν πρεπει να είναι απόλυτα χαλαρός. Αυτό που θέλουμε να πετυχουμε είναι μια ισορροπία ανάμεσα σε 2 καταστασεις , το αίσθημα της χαλάρωσης  (που προκύπτει ως αποτέλεσμα εξάλειψης όποιας αίσθησης κινδύνου)  και της αίσθησης της εγρήγορσης . Γνωρίζουμε ότι το στρες σε αυξημένα επίπεδα είναι εχθρός της μαθησιακής διαδικασίας και μπορεί να μειώσει σημαντικά την ικανότητα του εγκεφάλου για επεξεργασία, αποθήκευση και ανάκληση.

    Μερικά από τα στοιχεία που απαιτούνται για τη δημιουργία του καταλληλου εσωτερικού περιβάλλοντος είναι:

     

    ü  Συναισθηματική ασφάλεια. Ένα κλίμα σεβασμού και εμπιστοσύνης . To παιδί πρέπει να αισθάνεται οτι μπορεί να πει αυτό που θέλει , χωρίς να κινδυνευει να γίνει αντικείμενο χλευασμου , υποτίμησης η στιγματισμου. Ειδικά στα κρίσιμα χρόνια της προσχολικής και σχολικής ηλικίας το πώς θα «νιώσει» το παιδί μέσα στο εκπαιδευτικό περιβάλλον , είτε το σχολικό είτε το οικογενειακό, το αν θα του δοθούν ευκαιρίες για πρωτοβουλία και αν θα ενισχυθούν οι αποπειρες του για εξερευνηση του κόσμου, είναι κρίσιμα στοιχεία για να αναπτυξει μια σχέση αγάπης με τη μάθηση.

     

    ü   Παιχνίδι.Εκπαιδευτική διαδικασία  χαρουμενη αλλά ταυτόχρονα πειθαρχημένη και στοχευμένη. Το «παιχνίδι» είναι βασικό συστατικό κάθε πετυχημένης μαθησιακής δραστηριότητας είτε αφορά σε παιδιά είτε αφορά σε ενήλικες.  Ενεργοποιεί όλα τα αισθητηρια συστήματα και «γυμνάζει» τον εγκέφαλο μας, δίνει ευκαιρίες για γέλιο και διασκέδαση διαδικασίες που παράγουν στον οργανισμό τα φυσικά οπιούχα που τον χαλαρώνουν και αποβάλλουν το στρες. Εξασκούν την φαντασία, την ομαδικότητα, την κίνηση και την παρατηρητικότητα. Ευνοούν μια ολιστική μαθησιακή διαδικασία που δίνει έμφαση όχι μόνο στις διαδικασίες του αριστερού ημισφαιρίου , αλλά και στο συναίσθημα, την κίνηση, την παρατήρηση και την εξερευνηση. Τα παιχνίδια επιτελούν έναν ακόμα πολύ σημαντικό ρόλο.Αποσυνδέουν τη μάθηση απο την παγιωμένη πεποίθηση ότι για να είναι αποτελεσματική , θα πρεπει να είναι επίπονη και κουραστική.

     

    ü  Πρόγραμμα και πειθαρχία. Λέγοντας ότι η μάθηση πρέπει να γίνει παιχνίδι σε καμία περίπτωση δεν υπονοούμε ότι δεν υπάρχει ανάγκη για προγραμματισμό. Αντιθέτως ο προγραμματισμός και οι συγκεκριμένοι στόχοι, η γνώση του «τι έχω να κάνω σημερα» μειωνούν να τα αισθήματα της αγωνίας και του φόβου του άγνωστου.

     

     

    2.Βιωματική  και Ολιστική Μάθηση:

    γνωρίζουμε πλέον με απόλυτη σιγουρια οτι ο μόνος τρόπος να φτάσει κανείς στην απόλυτη γνώση ενός αντικειμένου είναι η «εμπειρία» . Όλοι μας έχουμε μάθει πράγματα «βιωματικά». Από το να περπατάμε μέχρι να μαγειρεύουμε, να οδηγάμε και να περιποιούμαστε σωστα τα λουλούδια στον κήπο μας.  Μπορεί να εφαρμοστεί η βιωματική σε κάθε είδους γνώση; Ναι! Αρκεί παιδί και δάσκαλος η γονιός να συμμετεχουν ενεργά σε καινοτόμες δραστηριότητες που επιτρέπουν την ενσωματωση των νέων πληροφοριών στην καθημερινότητα του παιδιού. Οι νέες πληροφορίες πρέπει να συνδέονται με τις προηγουμενες και να γίνονται κατανόητες μέσα από τη χρήση όλων των αισθητηριακών συστημάτων βλέπω- ακούω- αισθανομαι.  Έτσι επιτυγχανεται και η ολιστική εκπαιδευση η οποία στοχεύει στην παράλληλη ενίσχυση τόσο του δεξιού όσο και του αριστερού ημισφαιρίου.

    Τα στοιχεία που περιλαμβανει η βιωματική μάθηση είναι:

     

    ü  Πολυαισθητηριακές εμπειρίες. Η μάθηση δεν μπορεί να αφορά μόνο το διάβασμα, δηλαδή το οπτικό σύστημα. Τα υπόλοιπα αισθητηριακά συστήματα χρειάζονται εξάσκηση και  εκγύμναση. Υπάρχουν εξειδικευμένα εγκεφαλικά μονοπάτια που ασχολούνται με τις διαφορετικές αισθήσεις. Αυτό σημαίνει ότι όταν η μάθηση βασίζεται σε ένα αισθητηριακό σύστημα, παραδειγματι την όραση, και αγνοεί την κίνηση, την αφή, την γεύση, την κιναίσθηση, δεν δίνεται ευκαιρία σε όλα τα εγκεφαλικά κυκλώματα να αναπτυχθούν.

    ü  Ενίσχυση δεξιού & αριστερού ημισφαιρίου:  Μη ζητάτε απο τα παιδιά απλά να διαβάσουν και να σας επαναλάβουν η να παπαγαλίσουν. Ετσι δουλευετε μόνο με το αριστερό ημισφαίριο. Μιλήστε τους ζωηρά και με συναίσθημα. Κερδίστε το ενδιαφέρον τους. Χρησιμοποιήστε το χιούμορ, που βοηθά τη χρήση του μεταφορικου λόγου και την ενίσχυση του δεξιού ημισφαιρίου. Χρησιμοποιήστε μουσική ,κίνηση του σώματος και παραστατικότητα.

    ü  Χρησιμοποιήστε όλα τα είδη της νοημοσύνης. Γνωρίζουμε πλέον οτι η νοημοσύνη δεν είναι μονοδιαστατη αλλά αποτελείται από μια σειρά ικανοτήτων όπως: γλωσσική, λογικο-μαθηματική, μουσική, κιναισθητική, χωροταξική, ενδοπροσωπική και διαπροσωπική. Επειδή όλα τα παιδιά δεν σκέφτονται και δεν αντιλαμβανονται τον κόσμο με τον ίδιο τρόπο , είναι σημαντικό να εντασσουμε στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες όλα τα είδη νοημοσύνης, σεβόμενοι έτσι την διαφορετικότητα των παιδιών.

    ü  Ομαδικότητα: Η μάθηση δεν είναι ούτε ατομική ούτε μοναχικη διαδικασία.  Η συνεργασία είναι χαρακτηριστικό μιας φιλικής προς τον εγκέφαλο μάθησης, καθώς ενισχύει τις κοινωνικές δεξιότητες και διευκολύνει την αφομοιώση. Όταν τα παιδιά εργάζονται σε ομάδες, αναπτύσσεται το αισθημα της ομαδικότητας, του μοιράσματος, της ευγενους αμιλας και βέβαια ενθαρύννεται ο διαλόγος , η συζητηση και η ανταλλαγή απόψεων

    Η αποτελεσματική μάθηση δεν αποτελεί απιαστο όνειρο ούτε ουτοπία. Πολλοι είναι οι δάσκαλοι και οι γονείς που ασυναίσθητα και διαισθητικά εφαρμόζουν τις βασικές αρχές της στη διαπαιδαγωγηση των παιδιών τους , δημιουργώντας περισσότερο «ολοκληρωμένους» και «ισορροπημένους» ενήλικες.  Όσο γραφικό και κοινότυπο αν ακούγεται, η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο... αλλά τρόπο!

    Δεμίρη Ναντια

    Brain & Mind sciences

    www.openmind.net.gr